Zo’n beginnetje maken is erg moeilijk. Je zit met allerlei andere artikelen waar interessante dingen in staan, en je weet gewoon niet waar je moet beginnen en wat je aan wat wilt koppelen. Eigenlijk ben ik ook nog niet klaar met het analyseren van de interviews die ik voor dit artikel wil gebruiken (dus wat ik precies wil zeggen weet ik nog niet helemaal). Het was een hele strijd vandaag. Maar het rare is dat ik er wel veel plezier in heb (gelukkig maar, aangezien ik hier nogal vaak mee bezig ben). Koffie loopt, kat op schoot, radio zachtjes aan, kachel lekker warm, en puzzelen maar: het aan elkaar plakken en in elkaar verweven van stukken tekst en theorieën en daar dan zelf weer iets aan toevoegen.

En ik weet ook dat als ik maar gewoon doorwerk dat het dan uiteindelijk wel af komt, want ik kom toch elke keer weer een stapje verder – al voelt het soms als een stap naar voren, een stap terug. Zoals de moeder van een vriendinnetje van me zegt: zo ver als vandaag ben ik nog nooit geweest

Het project heet ‘de Eettafel’, en is een gezamenlijk project van het plaatselijke buurthuis en de wijkverpleging. De Windhoek is gevraagd groente te leveren. Alle leden zijn opgeroepen dit voorjaar ‘een extra plantje te planten’. De tuin is bij het project betrokken geraakt via de secretaris, die eerder van een van de betrokken stichtingen een subsidie had gekregen voor een nieuwe speeltuin op het volkstuincomplex.

Een van de leden van de Windhoek (die zelf overigens geen tuin heeft), kookt vaak als vrijwilliger in de volkstuinkantine. Maar hij kookt ook al jaren elke dag voor een groot aantal mensen in de wijk. Op vrijdag doet hij dat nu in het buurthuis. De thuiszorg meldt de ouderen aan voor het project en is daarmee de schakel tussen de Eettafel en de ouderen. De stichting Mooi zo Goed zo stelt het buurthuis ter beschikking. Een projectmedewerker van de stichting vertelt me dat hij erg enthousiast is over de Eettafel, en hoopt binnenkort twee avonden per week open te kunnen gaan. Ook de beheerder van het buurthuis is erg enthousiast over het project. Ze denkt dat de Eettafel een groot succes gaat worden.

Tijdens de opening vraag ik de kok wat hem drijft: hij kookt zes dagen in de week voor 35 mensen, en staat daarvoor elke dag om half 5 op. Wat een toewijding! Het antwoord op mijn vraag; de sociale contacten met mensen. Hij vindt het leuk om de mensen uit de wijk te leren kennen. Ook spreek ik een aantal ouderen. Eén van hen is al bekend met de Windhoek: haar man heeft er 27 jaar een tuin gehad. Ze vertelt dat de verpleegkundige haar eens had meegenomen en dat het ijs meteen gebroken was. Ze vindt het heel gezellig bij de Eettafel. Het is voor haar een uitkomst; sinds haar man is overleden moet ze alleen eten.

Ik vind het een mooi voorbeeld van hoe een tuin een bijdrage kan leveren aan de leefbaarheid in de wijk. Niet heel direct, maar door samen te werken met andere organisaties en een project als dit te ondersteunen met verse groente.

In de laatste maanden van 2011 heb ik een enquête afgenomen onder de leden van de Windhoek. Ik heb 123 enquêtes verstuurd: 81 mensen hebben hem ingevuld en retour gestuurd. Met zo’n score was ik natuurlijk erg tevreden. Hier een kort overzicht van de resultaten.

Algemeen

• Ongeveer een kwart van de respondenten (mensen die de enquête hebben ingevuld) heeft al meer dan 20 jaar een tuin op de Windhoek. Maar er zijn ook veel mensen die nog relatief kort bij de tuin zijn: 22% tussen de 2 en 5 jaar, en 28% tussen de 6 en 10 jaar. Bijna 9% heeft zelfs korter dan een jaar een tuin.
• Bijna de helft van de respondenten komt in de zomer ten minste vijf keer per week op de tuin. In de winter komen de meeste mensen minder vaak; 1 of 2 keer per week, of 2 tot 3 keer per maand.
• De gemiddelde leeftijd van de tuinders ligt relatief hoog: 30% is 65 of ouder. 38% is tussen de 55 en 64 en 19% is tussen de 45 en 54. Slechts 13,5% van de tuinders is 44 of jonger.

Redenen om lid te zijn van de tuin

Mensen hebben verschillende redenen om een tuin te hebben, die in twee belangrijke categorieën te verdelen zijn. Ten eerste vinden veel mensen het simpelweg leuk om te tuinieren: dit gold voor meer dan de helft van de respondenten. Bovendien gaven veel tuinders aan dat ze het een leuke manier vinden om buiten, en in beweging te blijven. Ten tweede vinden mensen het belangrijk zelf hun groenten te verbouwen. Daar zijn verschillende redenen voor: veel tuinders vinden het fijn dat hun groente biologisch is, anderen vinden hun zelf verbouwde groenten lekkerder, een kwart vindt de groenten van de tuin gezonder en nog nog eens een kwart wil weten wat hij eet.

Contacten en ‘het sociale aspect’

De meeste respondenten maken geregeld een praatje op de tuin: 70% gaf aan dit altijd te doen, nog eens 28% doet dit soms. Alle respondenten kennen dan ook andere tuinders op de Windhoek: soms veel, soms weinig. Tien procent kent minder dan 5 andere tuinders, een groep van 20% kent er meer dan 25.

Ik heb ook gevraagd aan welke activiteiten de tuinders hebben meegedaan in de laatste twee jaar. Hieruit bleek dat de meeste mensen in ieder geval wel ergens aan mee hadden gedaan: 65% van de mensen was bijvoorbeeld op de oogstdag.

Daarnaast heb ik de mensen uitspraken voorgelegd over het sociale aspect van de Windhoek. Uit deze antwoorden blijkt dat het sociale aspect voor veel – maar niet alle – respondenten ‘bijzaak’is. Ze komen naar de tuin om te tuinieren. Dat er dan een praatje kan worden gemaakt is leuk, maar niet noodzakelijk. Voor sommige respondenten speelt het sociale aspect van de Windhoek echter een erg belangrijke rol; hun sociale leven speelt zich voor het grootste gedeelte op de tuin af.

Voedsel

Slechts 3 respondenten gaven aan geen groenten op hun tuin te verbouwen. Voor de overige respondenten heeft het verbouwen van groenten invloed op dat wat ze in de winkel (moeten) kopen: meer dan 30% hoeft maar een klein deel van de groenten en fruit die hij/zij eet te kopen. Nog eens bijna 30% koopt vooral in de winter groente en fruit. 16% geeft aan bijna nooit groente en fruit te kopen. De rest – 20% – koopt de helft of bijna alle groente en fruit.

Daarnaast gaf het grootste gedeelte van de respondenten (72%) aan meer van het eten te genieten sinds hij of zij zelf groente verbouwt. Veel mensen eten ook vaker van het seizoen en geven meer groente weg. Ook waren er respondenten die aangaven andere groenten te zijn gaan eten (32%), meer biologisch voedsel te zijn gaan kopen (26%) en in de supermarkt meer op aankopen te letten (22%). Het hebben van een tuin zorgt er dus niet alleen voor dat er meer verse groenten beschikbaar zijn, maar sommige mensen gaan daardoor ook anders naar de rest van hun eetpatroon kijken.

Ook is er het document ‘stadslandbouw in Amsterdam‘ te vinden. Dit bevat de resultaten van een studie naar stadslandbouw initiatieven in Amsterdam. Het document somt negentien initiatieven op, die allemaal erg verschillend zijn: van buurttuin tot een groep consumenten die gezamenlijk inkoopt, en van een smartphone applicatie tot een organisatie van mensen binnen de overheid die tijdelijk gebruik van land willen stimuleren. Handig voor mensen die  meer inzicht willen in de variëteit in stadslandbouw initiatieven.

Afgelopen week was ik bij een bijeenkomst van de Doarpstún Snakkerburen (Snakkerburen is een buurtschap van Leeuwarden). De tuin vervult een belangrijke sociale rol in het dorp en de stad: er worden openluchttheaters georganiseerd, en oogstfeesten, en er is een winkel waar je de geteelde groenten kunt kopen. De tuin draait volledig op vrijwilligers en heeft een redelijk grote groep aan donateurs die wekelijks een nieuwsbrief ontvangen.

Eind vorig jaar heb ik een enquête uitgezet onder de donateurs, door middel van een linkje naar een internet-enquête in de nieuwsbrief. Hoewel dat linkje er al een paar keer had ingestaan, liep het aantal respondenten (mensen die de enquête invullen) nog wat achter in vergelijking met mijn twee eerdere enquêtes. Dat was op zich niet zo verwonderlijk, want in de nieuwsbrief is maar weinig ruimte om mensen op te roepen, en niet alle donateurs lezen de nieuwsbrief. Bovendien is zo’n nieuwsbrief wat indirect: voor mijn enquête in Zutphen heb ik mensen een persoonlijke email gestuurd, de enquête in Almere heb ik per post verstuurd, inclusief retourenvelop. Tenslotte, hoewel ik regelmatig op deze tuin ben geweest, heb ik nooit veel donateurs ontmoet. Ik had al wel gevraagd of ik de enquête anders per post mocht versturen, maar daar was men wat huiverig voor. Dus moest ik wat anders verzinnen om meer respondenten te werven.

Sinds kort heeft de tuin een nieuw bestuur. Om dit bestuur en haar plannen te presenteren aan de dorpelingen, vrijwilligers en donateurs, was er afgelopen dinsdag een bijeenkomst. Als donateur en onderzoeker was ik daar ook bij aanwezig, en daar kon ik mooi even gebruik van maken. Ik kreeg het woord om de enquête toe te lichten en mensen op te roepen hem in te vullen, en ik had briefjes meegenomen met de internet-link. Naderhand zegden verschillende mensen toe de enquête in te gaan vullen. Ook werd besloten dat de link ook op de website kan worden geplaatst. Ik weet natuurlijk nog niet hoeveel het allemaal gaat opleveren, maar zo’n bijeenkomst is in ieder geval een mooie manier om de mensen er weer even op te wijzen. Fingers crossed.

Na een jaar ben ik al redelijk opgenomen in ‘mijn’ tuinen. Juist dat maakt het soms ook lastig om objectief te blijven. Dat is dan ook de reden dat ik eind vorig jaar heb besloten te stoppen met de tuin in Assen; dit is maar een kleine groep mensen en ik voelde me al zo lid van de tuin, dat ik er niet meer als buitenstaander naar kon kijken.

Afgelopen week was ik voor het laatst op de bestuursvergadering van de Windhoek, want ook hier ga ik het participatieve onderzoek afbouwen. Tijdens de vergadering heb ik met het bestuur de resultaten van de enquête onder de leden gedeeld. Iedereen was erg geïnteresseerd en er ontstonden discussies over hoe de tuin te verbeteren. De angst van elke onderzoeker is dat je resultaten in een la verdwijnen, maar dat was dus duidelijk niet het geval. Overigens, de ‘response rate’  (het aandeel mensen dat aan de enquête meewerkt) van deze  enquête was vrij groot. Dat is een ander voordeel van participatief onderzoek; als mensen je kennen, zijn ze eerder geneigd mee te werken.

De resultaten verschijnen binnenkort ook in het ledenblad van deze volkstuin. Daarna zal ik ze ook hier publiceren.

De Bioakker is één van de tuinen die ik volg voor mijn onderzoek. 61 van de (toentertijd) 144 leden hebben de enquête ingevuld. Een goede score! Een aantal van deze mensen hebben we vervolgens ook geinterviewd. In deze post een kort overzicht van de belangrijkste resultaten uit de enquête.

Algemeen

• 72% van de mensen die de enquête hebben ingevuld zijn al vanaf 2009 (toen de tuin begon) lid van de tuin
• Alle respondenten (mensen die de enquête hebben ingevuld) wonen in Zutphen of Warnsveld (een naastgelegen dorp)
• Meer dan 90% van de mensen bezoekt de tuin op de fiets
• Slechts 3% van de respondenten is jonger dan 35. De overige respondenten zijn ongeveer gelijk verdeeld over de andere leeftijdscategorieën (35-44, 45-54, 55-64 en 65 of ouder).

Redenen om lid te zijn van de tuin

Er zijn twee belangrijke redenen dat mensen lid zijn van de pluktuin: enerzijds vinden ze het een leuk – en duurzaam – initiatief dat ze willen ondersteunen, anderzijds vinden ze het prettig dat ze via de tuin aan biologische groenten kunnen komen. Ook zijn er veel mensen die het gewoon leuk vinden om te oogsten.

Voedsel

28% van de respondenten geeft aan niet anders te zijn gaan eten door de tuin. De overige respondenten zijn op meerdere manieren anders gaan eten: sommige mensen eten meer en/of andere groenten, meer dan helft eet vaker van het seizoen, een klein deel is anders gaan koken en sommige respondenten kijken anders naar de producten in de supermarkt (ze letten meer op labels en verpakkingen en kopen vaker lokaal, biologisch en seizoensgebonden). Een veelzeggende quote uit één van de interviews: “Als ik nu vergelijk met acht jaar geleden, als ik nu in de rij sta bij zo’n super en ik kijk rond wat ik wil eten dan denk ik; dit is geen eten! Terwijl een paar jaar geleden ik zoiets had van mmm lekker Marsen en Snickers. En nu zit ik me te verbazen dat mensen daar geld voor over hebben. Dus ik ben daar echt totaal anders over gaan denken en handelen ja. En het zelf plukken en het zelf zorgen…[op de pluktuin] is het er allemaal”.

Contacten

• De meeste respondenten weten wie de eigenaar van de tuin is: 30% van de respondenten geeft aan hem goed te kennen, 62% geeft aan hem wel te kennen, maar niet zo goed.
• Meer dan de helft van de respondenten maakt altijd als hij of zij iemand op de pluktuin ziet, een praatje met diegene, 28% zegt dat soms te doen, 18% zegt nooit iemand tegen te komen.
• De meeste respondenten kennen ook andere mensen op de tuin, maar hoeveel mensen ze kennen verschilt. Sommigen kennen 1 of 2 anderen, anderen 5 tot 9, en 1 respondent gaf aan zelfs meer dan 25 mensen op de tuin te kennen. Toch zegt meer dan helft van de mensen geen mensen door de pluktuin te hebben leren kennen.

Betrokkenheid

Uit de enquête blijkt dat er veel meer mensen zijn die komen oogsten, dan die meehelpen op de tuin. Wat ook opvalt, is dat er relatief veel mensen zijn die niet erg regelmatig komen oogsten. Dit staat in contrast met de redenen om lid te zijn; veel mensen hebben aangegeven dat ze het leuk vinden een goed initiatief als dit te ondersteunen. De pluktuin lijkt dus door sommige mensen te worden gezien als een goed doel. Maar het is óók een onderneming, en om de onderneming te laten slagen moeten mensen ook oogsten. De eigenaar moet er voor zorgen dat er altijd genoeg groenten op zijn land groeien voor alle leden, maar kan deze groenten niet volledig aan de leden verkopen via het afrekensysteem. Er blijft hierdoor teveel groente over en het systeem functioneert dus nog niet optimaal. Toen we verder in de resultaten doken, zagen we dat er binnen de groep die niet vaak oogst, mensen zijn die vooral lid van de Bioakker zijn omdat ze de ondernemer goed kennen en daarom de pluktuin ondersteunen. Deze mensen geven ook vaker aan het niet zo leuk te vinden om te oogsten en komen dus ook weinig op de tuin. Omgekeerd zagen we dat de mensen die regelmatig komen oogsten ook aangaven het leuk te vinden om te oogsten. Dat is niet zo raar natuurlijk, maar het laat wel zien dat het systeem alleen kan werken – dat mensen alleen hun groenten komen oogsten – als ze daar ook plezier in hebben.

Ik werk nu aan een artikel waarin ik deze resultaten verder analyseer. Vlak voor kerst heb ik een zelfde soort enquête afgenomen op De Windhoek, in Almere. Binnenkort meer!

In deze blog ervaringen met het delen van mijn resultaten. Vorige week vrijdag was ik in Assen, bij de jaarvergadering van ‘mijn’ tuin (lees: één van mijn case studies) de Witte Vlieg. Ik heb een jaar met deze tuin meegelopen; de eerste keer dat ik de leden van de tuin ontmoette was bij de jaarvergadering een jaar eerder. Tijdens dit jaar kwam ik ongeveer elke drie weken een keer meewerken tijdens een werkochtend (de ene keer op zaterdag, de andere keer op dinsdag; er zijn twee werkgroepen). Die begonnen altijd met een bakje koffie en aan het einde van de ochtend werd de oogst verdeeld. Het werk bestond uit alles wat je op een tuin doet; zaaien, poten, spitten, mest rijden, compost zeven (ja, echt), takken zagen en natuurlijk oogsten. Ook heb ik  mee gedaan met de activiteiten; een weekend bomen snoeien, het oogstfeest en een excursie. Daarnaast heb ik ook zo ongeveer alle leden van de tuin geïnterviewd. De resultaten van dit veldwerk zijn verwerkt in mijn eerste artikel, waar ik nog aan werk, maar dat ik al op twee conferenties heb gepresenteerd. Deze jaarvergadering was een mooie gelegenheid om mijn resultaten eens te delen met de mensen om wie het eigenlijk gaat. Ik vond het best spannend, want wat als ze het niet met me eens zouden zijn! Het ging over hen, dus zij zouden het ook weten als ik onzin zou verkopen. Maar gelukkig konden ze zich vinden in de resultaten en ontstonden er leuke discussies. Geslaagd dus! Ik vond het wel heel raar om na de vergadering afscheid te nemen van deze mensen. Ik heb ze in dat jaar natuurlijk goed leren kennen, en zij mij ook. Gelukkig had ik op de laatste keer dat ik op de tuin kwam werken een fotoboekje van ze gekregen, met daarin foto’s van de tuin door het jaar heen, en van alle leden. Ik denk er met veel plezier aan terug.

De Witte Vlieg

Afgelopen maandag heb ik dezelfde presentatie nog eens gegeven, maar dan voor mijn collega’s in Lelystad, zodat zij ook weten waar ik toch al die tijd mee bezig ben. Ook hier ontstonden weer leuke discussies, die ik misschien wel kan gebruiken in mijn artikel, maar die me sowieso aan het denken zetten. Nu zijn de meeste van mijn collega’s opgeleid in de beta wetenschappen, en ben ik socioloog. Dit levert altijd heerlijke verwarringen op; de manier van onderzoek doen is toch heel anders. Tijdens de jaarvergadering in Assen werd me al gevraagd hoe ik deze gegevens significant kon maken. En op het werk is de vraag die het vaakst gesteld wordt: wat is je hypothese? Ook tijdens deze presentatie kwam die vraag weer voorbij. Maar ik heb geen hypothese, althans, die is geen onderdeel van het artikel. En over significantie hoef ik me al helemaal niet druk te maken. Handig dus dat we af en toe eens met elkaar in gesprek gaan, zodat we ook wat beter begrijpen hoe een andere tak van onderzoek in elkaar steekt.

Hier ben ik bomen aan het snoeien

Nu we in Utrecht wonen is het gedaan met ons gigantische dakterras. Maar we hebben wel twee kleine balkonnetjes, dus we gaan wel weer wat uitproberen volgend jaar! De sla en de zonnebloemen hebben we deze nazomer al mogen zien groeien.

..…..